Astrologia i nauka: czy nowoczesne badania potwierdzają starożytne mądrości?

Autorka: Agata Renc

Artykuł dotyczy astrologii – systemu przepisującego wpływu położenia ciał niebieskich
na cechy osobowości, zachowania ludzi oraz różne wydarzenia. Autor przedstawia
współczesne badania, które potwierdzają prawdziwość astrologii.
W tekście przytoczono m.in. prace sugerujące, że sportowcy częściej rodzą się, gdy
Mars znajduje się w określonej pozycji, oraz badania dotyczące zależności między fazami Księżyca a snem, wskazujące na skrócenie i pogorszenie jakości snu podczas pełni. Autor artykułu twierdzi, że „badania Gauquelina pokazały, że astrologia ma solidne podstawy naukowe”. Autor twierdzi również, że astrologia może służyć do przewidywania przyszłości, wskazywania predyspozycji, wyzwań i cech osobowości.

Analiza w pigułce

• W opisywanym artykule autor powołuje się na badania Gauquelina.
• Artykuł sugeruje, że współczesna nauka zaczyna potwierdzać to, co astrologia mówi od tysięcy lat.
• Wskazuje na badania psychologiczne i statystyczne pokazujące korelacje między znakami zodiaku a cechami osobowości.
• Astrologia przedstawiona jako mądrość starożytnych, która wraca do łask.

Co wydarzyło się w sieci

Autorzy artykułu przypominają, że astrologia ma bardzo stare tradycje – sięga starożytności, a jej założenie to to, że układ ciał niebieskich w momencie narodzin może mieć wpływ na cechy człowieka, jego predyspozycje i ścieżkę życia. Autor powołał się na badania Michela Gauquelina jako rzekomy dowód na to, że astrologia znajduje potwierdzenie we współczesnej nauce[1]. Artykuł wskazuje, że współczesne badania psychologiczne dostrzegają korelacje między niektórymi cechami osobowości a znakami zodiaku – co ma być prezentowane jako potwierdzenie starożytnej mądrości przez naukę. Artykuł stara się przekonać czytelników, że astrologia niekoniecznie musi być tylko rozrywką: może mieć wartość interpretacyjną, samopoznawczą, a może nawet być czymś więcej – skoro nowoczesne badania idą z astrologią w parze.

Co mówią oficjalne źródła

Oficjalne źródła naukowe jednoznacznie klasyfikują astrologię jako pseudonaukę, bez empirycznych dowodów na jej skuteczność. Artykuł z ELLE sugeruje, że nowoczesne badania potwierdzają starożytne mądrości astrologiczne, ale środowisko akademickie podkreśla brak powtarzalnych eksperymentów i falsyfikowalnych hipotez.

Źródło:  Suitbert Ertel, Appraisal of Shawn Carlson’s Renowned Astrology Tests. Journal of Scientific Exploration, 23(2): https://journalofscientificexploration.org/index.php/jse/article/view/99

W czasopiśmie Skeptical Inquirer opublikowano analizę testu Mars Effect przeprowadzonego przez amerykańskich naukowców (CSICOP – Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal). Autorzy, w tym Paul Kurtz (filozof), Marvin Zelen (statystyk) i George Abell (astronom), przeprowadzili próbę replikacji danych Gauquelina i nie potwierdzili statystycznie istotnego efektu Marsa. Raport wskazał, że pierwszy efekt nie był powtarzalny i mógł wynikać z doboru próby lub błędów metodologicznych.

Źródło: https://skepticalinquirer.org/wp-content/uploads/sites/29/2019/03/Issue-02-2.pdf.

Dezinformacja i emocje

Przykład artykułu ELLE pokazuje, jak łatwo treści odwołujące się do emocji i tajemnej wiedzy mogą zyskać wiarygodność dzięki pozornemu wsparciu nauki. Powołanie się na nazwisko badacza i hasło „badania naukowe” wzmacnia przekaz, nawet jeśli faktyczny sens tych badań zostaje uproszczony lub zniekształcony. W przypadku Michela Gauquelina emocjonalny przekaz – obietnica, że astrologia jednak działa – przysłania istotny kontekst: brak jednoznacznych, powtarzalnych wyników i brak akceptacji tych tez przez środowisko naukowe. W mediach często zdarza się mieszanie pojęć: astrologia = nauka, horoskop = porada życiowa, co może sugerować, że horoskopy mają podobną wagę, jak np. psychologia, medycyna czy statystyka. To może wprowadzać w błąd osoby, które nie znają krytyki naukowej. Dla wielu osób astrologia staje się źródłem emocji: poczucia kontroli, nadziei, uruchamiania mechanizmów psychologicznych (samoświadomość, poczucie sensu, wspólnota duchowa). Istnieje ryzyko, że ludzie podejmują poważne decyzje osobiste, zdrowotne czy życiowe na podstawie horoskopów lub interpretacji astrologicznych, wierząc, że mają one naukowe uzasadnienie. To może prowadzić do dezinformacji, a w skrajnych przypadkach do unikania rzetelnych źródeł i racjonalnej oceny rzeczywistości.

Podsumowanie

Środowisko naukowe nie traktuje badań Gauquelina jako potwierdzenia astrologii. Przywoływanie jego nazwiska w artykułach popularnych jako argumentu, że „nauka potwierdza starożytne mądrości astrologiczne”, jest wprowadzające w błąd.

Artykuł ELLE pokazuje, jak bardzo astrologia jest popularna i jak łatwo łączyć ją z narracją o nauce i duchowości. To ważne zjawisko kulturowe – pokazuje, że wielu ludzi poszukuje sensu, wsparcia, narzędzi do samoświadomości. Jednocześnie, jeśli podejść racjonalnie: nie ma solidnych dowodów na to, by astrologia rzeczywiście przewidywała cechy charakteru lub wydarzenia życiowe. Jej siła to raczej symbolika, psychologia, klimat kulturowy, a nie naukowa trafność. Jeśli ktoś chce traktować astrologię jako formę rozrywki, refleksji, duchowego lub psychologicznego narzędzia – to jest w porządku. Ale dobrze jest być świadomym ograniczeń: horoskopy i mapy astrologiczne nie zastąpią badań, analizy, logicznego myślenia i nie powinny być podstawą ważnych decyzji życiowych.

---

[1] Shawn Carlson, Submitted to Nature DOUBLE-BLIND TEST OF ASTROLOGY, Lawrence Berkeley Laboratory University of California, kwiecień 1983: https://scispace.com/pdf/a-double-blind-test-of-astrology-1lfssa2u99.pdf