Teoria elektrycznego Wszechświata

Autor: Damian Szczerbicki

Materiał zamieszczony na kanale Cyfrowymiar na platformie Tiktok przedstawia teorię elektrycznego wszechświata. Teoria elektrycznego wszechświata w rzeczywistości jest jedynie koncepcją pseudonaukową i wchodzi w poczet licznych teorii spiskowych. Krótki film promuje stwierdzenie, że prawami wszechświata rządzą plazma i elektryczność. Ten pogląd nie znajduje potwierdzenia w powszechnie uznawanych dowodach naukowych. Materiał odwołuje się do licznych odniesień kulturowych oraz faktów, które nie mają za wiele wspólnego z proponowanym przez autora rozwiązaniem. Stosuje przy tym zmodyfikowany głos i grafikę stworzoną przez sztuczną inteligencję oraz dramatyczną muzykę, by nadać odpowiedni nastrój prezentowanej treści. Trudno jest stwierdzić, kto jest autorem materiału oraz z jakich źródeł korzysta natomiast sam autor podkreśla w swoich hash-tagach umieszczonych w opisie materiału, że mamy do czynienia z teorią spiskową.

Podstawowe pojęcia użyte w materiale lub przydatne do jego zrozumienia:

Teoria elektrycznego wszechświata/elektryczny model kosmosu – niestandardowy model kosmologiczny, którego głównym postulatem jest, że dynamika zjonizowanego gazu (plazmy) gra istotną rolę we Wszechświecie. Teoria ta została zaproponowana przez Ralpha Juergensa w ramach koncepcji związanych z elektrycznym Słońcem.

W książce The Electric Universe: a New View of the Earth, the Sun, and the Heavens autorzy Wallace Thornhill i David Talbott definiują elektryczny model kosmosu jako koncepcję, według której Wszechświat jest zasadniczo zdominowany przez elektryczność i zjawiska plazmowe, a większość struktur i procesów kosmicznych — od gwiazd, przez galaktyki, po ich ewolucję — powstaje w wyniku przepływu prądów elektrycznych w plazmie, a nie wyłącznie pod wpływem grawitacji; w tym ujęciu kosmos nie wymaga Wielkiego Wybuchu ani hipotetycznej ciemnej materii, ponieważ obserwowane zjawiska mają być naturalnym skutkiem elektromagnetycznych interakcji zachodzących w przewodzącej materii plazmowej w skali kosmicznej.

Pola elektromagnetyczne – pole fizyczne pośredniczące w oddziaływaniu elektromagnetycznym (oddziaływania fundamentalne); pole elektromagnetyczne oddziałuje na ciała (cząstki), obdarzone ładunkiem elektrycznym albo momentami elektrycznymi (lub magnetycznymi) i jest wytwarzane przez obiekty tego rodzaju. Pole elektromagnetyczne w każdym punkcie przestrzeni charakteryzują wektory: pola elektrycznego i pola magnetycznego. Opis ten upraszcza się w wypadku stacjonarnego (statycznego) pola elektromagnetycznego, gdyż można wtedy rozpatrywać niezależnie pole elektryczne i pole magnetyczne. Podział pola elektromagnetycznego na pole elektryczne i pole magnetyczne zależy od układu odniesienia, w którym się je bada. Każde zaburzenie pola elektromagnetycznego rozchodzi się w przestrzeni w postaci fali elektromagnetycznej. W fizyce kwantowej pole elektromagnetyczne traktuje się jako strumień fotonów. Badaniem pól elektromagnetycznych i oddziaływań elektromagnetycznych zajmuje się elektrodynamika.

Plazma – plazma [gr.], fiz. zjonizowana materia, tj. taka, w której atomy rozpadają się na dodatnio naładowane jony i swobodne elektrony; powstaje w wysokich temperaturach lub pod wpływem odpowiednio intensywnego promieniowania. W niskich temperaturach, przy niewielkim stopniu jonizacji może występować plazma zimna (o temperaturze poniżej 1000 K) lub plazma niskotemperaturowa (temperatura 1000–50 000 K), w której oprócz jonów i elektronów istnieją atomy niezjonizowane; powstaje ona podczas wyładowania elektrycznego w gazie; jest wykorzystywana w palnikach plazmowych, w napędzie plazmowym, w generatorach magnetohydrodynamicznych. W bardzo wysokich temperaturach lub pod wpływem silnych czynników jonizujących pojawia się całkowicie zjonizowana plazma gorąca (wysokotemperaturowa, o temperaturze powyżej 50 000 K), która zawiera tylko jądra atomowe i swobodne elektrony. Plazma wieloskładnikowa powstaje, gdy jony i elektrony pochodzą z atomów różnych pierwiastków. Plazma, w której koncentracja (gęstość) cząstek oraz rozkład temperatury są jednakowe w całej objętości, nazywa się plazmą jednorodną; w przyrodzie występuje również plazma niejednorodna, w której obserwuje się znaczne lokalne różnice koncentracji lub temperatury.

Plazmę, z uwagi na jej właściwości, uważa się za odrębny stan materii. W normalnych warunkach ziemskich plazmę spotyka się rzadko — obserwuje się ją w płomieniach, iskrach oraz wyładowaniach elektrycznych, m.in. w silnych wyładowaniach atmosferycznych (pioruny). Zewnętrzne warstwy atmosfery ziemskiej stanowi jonosfera, która zawiera plazmę o małej gęstości (powstałą głównie pod wpływem promieniowania Słońca); ponad warstwą jonosfery znajdują się wydzielone obszary zjonizowanej materii (pasy Van Allena); w przestrzeni kosmicznej występuje plazma o bardzo małej gęstości; gorąca i gęsta plazma występuje w wielu gwiazdach, w tym również na Słońcu. We Wszechświecie znikoma część materii występuje w 3 podstawowych stanach skupienia — plazma stanowi ponad 99,9% materii, warto jednak podkreślić, że plazma dominuje objętościowo, lecz nie dominuje grawitacyjnie ani energetycznie w skali kosmologicznej.

Petroglify – rysunki i inskrypcje naskalne, pochodzące z czasów prahistorycznych.

Łuk plazmowy – elektryczny to silnie zjonizowany gaz, przemieszczający się z dyszy plazmowej z prędkością bliską prędkości dźwięku. Temperatura wiązki plazmy oscyluje przy wartościach 10 000 – 30 000 K i zależy od natężenia prądu oraz rodzaju i składu gazu plazmowego.

Poszczególne części materiału i ich analiza:

Materiał rozpoczyna się od wprowadzenia tematu oraz przebitki z książką autorstwa J. Douglasa Kenyona pt. Zakazana Historia Ludzkości. Autor tej pozycji twierdzi, że prawdziwa historia ludzkości została celowo zniekształcona lub ukryta przez elity polityczne, religijne i naukowe. Książka jest zbiorem artykułów, esejów i wywiadów z badaczami spoza głównego nurtu. W czasie przebitki z książką lektor opisuje znaczenie elektryczności i błyskawic dla rozwoju cywilizacji. Jak zostało stwierdzone w materiale w wielu mitologiach bogowie są zestawiani z piorunami. Po sformułowaniu tego stwierdzenia konstruowana jest narracja sugerująca jego związek z domniemaną wiedzą dawnych cywilizacji o naturze Wszechświata. Zestawienie to ma jednak charakter przypadkowy i nie znajduje potwierdzenia w rzeczywistości, ponieważ brak jest dowodów na istnienie takiego związku.

Kolejna część materiału skrótowo przedstawia poglądy Wallace’a Thornhilla, Davida Talbotta oraz Kristiana Birkelanda, według których kosmos nie jest kształtowany wyłącznie przez oddziaływania grawitacyjne, lecz w decydującym stopniu przez plazmę oraz wielkoskalowe pola elektromagnetyczne. W tym kontekście autor materiału powołuje się również na Donalda E. Scotta, przedstawiając go jako autorytet naukowy wspierający tę interpretację. Proponowana przez Scotta koncepcja elektrycznego (plazmowego) Wszechświata zostaje zaprezentowana jako teoria alternatywna wobec współczesnej kosmologii, a przez autora wpisu na Tiktoku określona wręcz jako „klucz do zrozumienia Wszechświata”. Pominięte zostaje jednak to, że teoria ta nie jest akceptowana przez główny nurt nauki i nie spełnia podstawowych kryteriów teorii naukowej, takich jak spójność matematyczna czy zgodność z danymi obserwacyjnymi. Do tych zagadnień odnosi się m.in. laureat Nagrody Nobla z 2019 roku, P. James Peebles, który w pracach The Natural Science of Cosmology oraz Open Problems in Cosmology szczegółowo omawia metodologiczne podstawy współczesnej kosmologii i wskazuje, dlaczego modele odrzucające teorię Wielkiego Wybuchu — w tym koncepcje elektrycznego Wszechświata — nie znajdują potwierdzenia w obserwacjach ani w aparacie teoretycznym fizyki. Tego rodzaju narracja jest jednak wysoce problematyczna z punktu widzenia współczesnego stanu wiedzy naukowej. Choć faktem jest, że plazma stanowi dominującą formę materii barionowej we Wszechświecie, a zjawiska elektromagnetyczne odgrywają istotną rolę w wielu procesach astrofizycznych, nie oznacza to, że grawitacja traci swoje fundamentalne znaczenie. Wprost przeciwnie – to właśnie grawitacja, opisana przez ogólną teorię względności, posiada ogromne potwierdzenie obserwacyjne i pozostaje kluczowym mechanizmem odpowiedzialnym za powstawanie i ewolucję struktur kosmicznych. Teoria elektrycznego Wszechświata nie dostarcza spójnych modeli matematycznych pozwalających na ilościowe przewidywanie zjawisk kosmologicznych, a jej zwolennicy często selektywnie dobierają dane obserwacyjne, pomijając te, które stoją w sprzeczności z ich tezami. Dodatkowo błędnie przeciwstawia się w niej grawitację i elektromagnetyzm, mimo że współczesna astrofizyka uwzględnia oba oddziaływania, przypisując im różne role zależnie od skali i warunków fizycznych. Przedstawianie Donalda E. Scotta jako autorytetu oferującego jedno uniwersalne wyjaśnienie kosmosu stanowi przykład nadużycia argumentu z autorytetu i sugeruje istnienie „ukrytej prawdy” rzekomo ignorowanej przez naukę głównego nurtu. W rezultacie omawiany fragment materiału nie dostarcza rzetelnej analizy naukowej, lecz absolutyzuje marginalną i nieuznaną hipotezę, mieszając ustalone fakty z niezweryfikowanymi spekulacjami, co może wprowadzać czytelnika w błąd i podważać zaufanie do metod naukowych. Do podstaw krytyki modelu Elektrycznego Wszechświata należą obserwowane i zbadane zjawiska: mikrofalowego promieniowania tła (CMB), nukleosyntezy pierwotnej, soczewkowania grawitacyjnego, fal grawitacyjnych.

Kolejnym przytoczonym argumentem podawanym przez autora materiału jest fakt występowania na planetach takich jak Mars lub Wenus śladów wyglądające jak „wypalenia łukiem plazmowym”. Według autora te same wzory pojawiają się w petroglifach na całym świecie, co ma sugerować, że w przeszłości Układ Słoneczny doświadczał globalnych wyładowań elektrycznych o kosmicznej skali, a ludzkie cywilizacje miały je obserwować i utrwalać w formie symboli naskalnych. Tego rodzaju interpretacja jest jednak kolejnym przykładem daleko idącej spekulacji, niepopartej rzetelną analizą geologiczną, planetologiczną ani archeologiczną. Struktury obserwowane na powierzchni Marsa czy Wenus są w ramach nauki wyjaśniane poprzez znane procesy naturalne, takie jak erozja, aktywność wulkaniczna, uderzenia meteorytów czy oddziaływanie atmosfery, a nie hipotetyczne „wypalenia łukiem plazmowym”. Podobnie petroglify występujące w różnych kulturach i epokach są badane w kontekście lokalnych tradycji, symboliki religijnej i społecznej, a ich podobieństwa wynikają raczej z uniwersalnych schematów percepcji i form geometrycznych niż z zapisu obserwacji kosmicznych katastrof. Pierwsze z nich powstawały w neolicie, a niektóre społeczności zachowały ten sposób ekspresji do XX wieku. Łączenie odległych w czasie i przestrzeni zjawisk planetarnych z artefaktami kulturowymi na podstawie powierzchownego podobieństwa kształtów stanowi klasyczny błąd metodologiczny polegający na doszukiwaniu się wzorców bez uwzględnienia kontekstu i mechanizmów ich powstawania.

Po tym następuje powrót do początkowego nawiązania do mitologii i „zapomnianej historii Układu Słonecznego”, a to co nazywamy mitologią jest „pamięcią o kosmicznej katastrofie”.

Końcowa ocena:

Materiał bez wątpienia ma charakter teorii spiskowej i szeroko mija się ze stanem obecnej wiedzy, jednakże trudno jest jednoznacznie wskazać, że autor miał na celu wykorzystanie niewiedzy odbiorcy. Podkreślony jest wymiar spiskowości tej teorii w ramach opisu. Ryzyko jakie wiąże się z oglądaniem tego typu materiałów może być oparte o dalsze wchodzenie w treści o wymiarze spiskowym przez oglądającego i pogłębianie się poczucia, że wiedzy naukowej nie można zaufać. Ponadto rozpowszechnianie nieprawdziwych treści z góry obniża jakość debaty naukowej.

Źródła:

PERATT, Anthony L. Plasma Cosmology. Sky & Telescope, luty 1992.

PEEBLES, Phillip James Edwin. The Natural Science of Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1993.

PEEBLES, Phillip James Edwin. Open Problems in Cosmology. Scientific American, 1994.

BASILEVSKY, Alexander T.; HEAD, James W. The geologic history of Mars: a stratigraphic view. Reports on Progress in Physics, 2003, vol. 66, s. 1699–1734.

Electric Universe Theory: The Thunderbolts Project. Vice. [online]. Dostępne w:
https://www.vice.com/en/article/electric-universe-theory-thunderbolts-project-wallace-thornhill/
[dostęp: 22.12.2025].

 The Electric Universe Theory Explained [film]. YouTube. [online]. Dostępne w:
https://www.youtube.com/watch?v=TQKmW9rg8HU
[dostęp: 22.12.2025].

Cięcie plazmowe. Zakmet. [online]. Dostępne w:
https://zakmet.pl/baza-wiedzy/ciecie-plazmowe/
[dostęp: 22.12.2025].

Petroglify. Encyklopedia PWN. [online]. Dostępne w:
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/petroglify;3956307.html
[dostęp: 22.12.2025].

Plazma. Encyklopedia PWN. [online]. Dostępne w:
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/plazma;3958055.html
[dostęp: 22.12.2025].

Pole elektromagnetyczne. Encyklopedia PWN. [online]. Dostępne w:
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/pole-elektromagnetyczne;3959334.html
[dostęp: 22.12.2025].

Zaskakujące nowe zdjęcia Marsa pokazują wielki okrągły znak…. National Geographic Polska. [online]. Dostępne w:
https://www.national-geographic.pl/kosmos/zaskakujace-nowe-zdjecia-marsa-pokazuja-wielki-okragly-znak-i-gigantyczne-jakby-wydrapane-szponami-rysy-co-to-jest-220509011638/
[dostęp: 22.12.2025].